در پی ناامنی و جنگ طولانی در افغانستان، افغانهای زیادی از این کشور مهاجرت کردهاند. از جمله افغانهای بسیاری به ایران آمدند که زبان، فرهنگ و دین مشترک باعث اقبال افغانها برای آمدن به ایران شد. بیشتر مهاجران افغان از سال ۱۳۵۷ با آغاز جنگهای سخت میان مجاهدین افغان و شوروی سابق از این کشور بیرون و به کشورهای مختلف پناه بردند.
آغاز مهاجرت افغانها به ایران
آغاز مهاجرت افغانها به ایران
حمله شوروی به افغانستان که منجر به مهاجرت ملیونها افغان به کشورهای دیگر شد.
با آغاز جنگهای سخت میان نظامیان وابسته به شوروی سابق و شبه نظامیان مجاهدین افغان تعداد زیادی از مردم افغانستان بخاطر نجات از جنگ، فقر افغانستان را ترک و به کشورهای مختلف پناهنده شدند که در این میان بیشترین آنان به ترتیب، ایران کشوری در غرب و پاکستان در کشوری جنوب و شرق افغانستان را برای مهاجرت بر گزیدند.در میان کسانیکه بیش از همه از جنگ متضرر میگشتند، پشتونها بیشتر به پاکستان و تاجیکها، هزارهها و تعدادی از مردم ترکمن افغانستان به ایران پناهنده شدند.در ایران آغاز مهاجرت افغانها همزمان بود با جنگ ایران و عراق . روح الله خمینی رهبر وقت حکومت ایران سپاه و بسیج را مکلف ساخت تا با افغانهای مهاجر همکاری کنند او گفته بود ما مسلمانیم، آنها هم مسلمانند، ما باید از آنها پذیرایی کنیم. خمینی در اینباره گفته بود:
«
آوارههایی که از افغانستان الان در ایران هستند و مشکلات زیادی دارند... البته ملت خیلی کمک میکند در همه این امور، لکن اینطور نیست که کمک ملت کافی باشد... دولت است که متکفل این امور است و مسئول این امور است... و همینطور مهمانهایی که داریم، خوب افغانی هستند، مسلمان هستند یا فرض کنید که عراقی هستند یا بیچارهها را از خانههایشان دور کردند، مالشان را بردند، خودشان را فرستادند اینجا، خوب باید چه کرد با اینها؟ نباید اینها را پذیرایی کرد؟ ما مسلمانیم، آن ها هم مسلمانند، ما باید از آنها پذیرایی کنیم، خدمت کنیم به آنها و این دولت است که دارد این کارها را میکند...
»
دولت وقت ایران مرز را به فرمان خمینی به روی افغانها گشود، افغانها مکلف به پرداخت وجه و یا ارایه گذرنامه و ویزا نبودند، مرز موسوم به اسلام قلعه - دوغارون عمدهترین محل تردد افغانها بود، شهرهای مرزی افغانستان با ایران از جمله هرات، فراه و نیمروز بتدریج با کاهش جمعیت مواجه شدند. بیشترین این جمعیت به استان خراسان سرازیر شدند، مناطق تربت جام، تربت حیدریه و شهر مشهد مملو از افغانهای مهاجر شدند، تعدادی از آنها بتدریج به سایر استانهای دیگر ایران از جمله تهران، شیراز و اصفهان رفتند.با وقوع انقلاب افغانستان در سال ۱۳۵۷ و سپس حملهٔ شوروی به این کشور، صدها هزار تن از مردم افغانستان به ایران آمدند. در ایران به دلیل خطمشی اسلامی حکومت که مبتنی بر حمایت از مستضعفین بود از ورود پناهندگان افغان جلوگیری نشد.
جایگیری در ایران
با آغاز جنگهای سخت میان نظامیان وابسته به شوروی سابق و شبه نظامیان مجاهدین افغان تعداد زیادی از مردم افغانستان بخاطر نجات از جنگ، فقر افغانستان را ترک و به کشورهای مختلف پناهنده شدند که در این میان بیشترین آنان به ترتیب، ایران کشوری در غرب و پاکستان در کشوری جنوب و شرق افغانستان را برای مهاجرت بر گزیدند.در میان کسانیکه بیش از همه از جنگ متضرر میگشتند، پشتونها بیشتر به پاکستان و تاجیکها، هزارهها و تعدادی از مردم ترکمن افغانستان به ایران پناهنده شدند.در ایران آغاز مهاجرت افغانها همزمان بود با جنگ ایران و عراق . روح الله خمینی رهبر وقت حکومت ایران سپاه و بسیج را مکلف ساخت تا با افغانهای مهاجر همکاری کنند او گفته بود ما مسلمانیم، آنها هم مسلمانند، ما باید از آنها پذیرایی کنیم. خمینی در اینباره گفته بود:
«
آوارههایی که از افغانستان الان در ایران هستند و مشکلات زیادی دارند... البته ملت خیلی کمک میکند در همه این امور، لکن اینطور نیست که کمک ملت کافی باشد... دولت است که متکفل این امور است و مسئول این امور است... و همینطور مهمانهایی که داریم، خوب افغانی هستند، مسلمان هستند یا فرض کنید که عراقی هستند یا بیچارهها را از خانههایشان دور کردند، مالشان را بردند، خودشان را فرستادند اینجا، خوب باید چه کرد با اینها؟ نباید اینها را پذیرایی کرد؟ ما مسلمانیم، آن ها هم مسلمانند، ما باید از آنها پذیرایی کنیم، خدمت کنیم به آنها و این دولت است که دارد این کارها را میکند...
»
دولت وقت ایران مرز را به فرمان خمینی به روی افغانها گشود، افغانها مکلف به پرداخت وجه و یا ارایه گذرنامه و ویزا نبودند، مرز موسوم به اسلام قلعه - دوغارون عمدهترین محل تردد افغانها بود، شهرهای مرزی افغانستان با ایران از جمله هرات، فراه و نیمروز بتدریج با کاهش جمعیت مواجه شدند. بیشترین این جمعیت به استان خراسان سرازیر شدند، مناطق تربت جام، تربت حیدریه و شهر مشهد مملو از افغانهای مهاجر شدند، تعدادی از آنها بتدریج به سایر استانهای دیگر ایران از جمله تهران، شیراز و اصفهان رفتند.با وقوع انقلاب افغانستان در سال ۱۳۵۷ و سپس حملهٔ شوروی به این کشور، صدها هزار تن از مردم افغانستان به ایران آمدند. در ایران به دلیل خطمشی اسلامی حکومت که مبتنی بر حمایت از مستضعفین بود از ورود پناهندگان افغان جلوگیری نشد.
جایگیری در ایران
مهاجران افغان به راحتی توانستند در میان مردم ایران زندگی کنند. افغانها در ایران به کارهای سخت و سنگین مشغول شدند که هر چند درآمد کمی داشت اما زندگی رامیچرخاند. از سویی به دلیل قوانین ایران افغانها نمیتوانشتند صاحب خانه یا زمین شوند یا حساب بانکی داشته باشند.
وظیفه و اشتغال
دولت ایران بر اساس قوانین این کشور اجازه کارهای رسمی به مهاجران نداد . تنها به تعداد معدودی از افغانهای مرتبط با مجاهدین با ایجاد دفاتر سیاسی از جمله دفتر جمعیت اسلامی افغانستان، دفتر سیاسی حزب اسلامی افغانستان، دفتر سیاسی حزب وحدت اسلامی افغانستان و چند نهاد کوچک دیگر به آنها اجازه داد تا به فعالیتهای سیاسی بپردازند. دولت، دفاتر احزاب سیاسی را حمایت میکرد و مجاهدین افغان را تحت پوشش اقتصادی قرار میداد.مهاجران عادی آرام آرام به کارهای شخصی مصروف شدند، کار در ساختمانها، دامداریها و بخش کشاورزی عمدهترین محل کسب درآمد افغانها بود. وضعیت اقتصادی افغانها گاها" رو به وخامت گرایید و گاهی نیز وضعیت بهتری داشتند. بر اساس آمار ارائه شده سه ملیون مهاجر افغان بتدریج وارد ایران شدند. افغانها داری حقوق شهروندی خاص در ایران نیستند, حتی مهاجران که 30 سال پبش به ایران مهاجرت کرده اند هنوز هم به عنوان یک آواره جنگی محسوب می شود. دانش آموزان افغان حق تحصیل در پیش دانشگاه ها و دانشگاه ها را نداردند.
وضعیت اجتماعی مهاجرین
وظیفه و اشتغال
دولت ایران بر اساس قوانین این کشور اجازه کارهای رسمی به مهاجران نداد . تنها به تعداد معدودی از افغانهای مرتبط با مجاهدین با ایجاد دفاتر سیاسی از جمله دفتر جمعیت اسلامی افغانستان، دفتر سیاسی حزب اسلامی افغانستان، دفتر سیاسی حزب وحدت اسلامی افغانستان و چند نهاد کوچک دیگر به آنها اجازه داد تا به فعالیتهای سیاسی بپردازند. دولت، دفاتر احزاب سیاسی را حمایت میکرد و مجاهدین افغان را تحت پوشش اقتصادی قرار میداد.مهاجران عادی آرام آرام به کارهای شخصی مصروف شدند، کار در ساختمانها، دامداریها و بخش کشاورزی عمدهترین محل کسب درآمد افغانها بود. وضعیت اقتصادی افغانها گاها" رو به وخامت گرایید و گاهی نیز وضعیت بهتری داشتند. بر اساس آمار ارائه شده سه ملیون مهاجر افغان بتدریج وارد ایران شدند. افغانها داری حقوق شهروندی خاص در ایران نیستند, حتی مهاجران که 30 سال پبش به ایران مهاجرت کرده اند هنوز هم به عنوان یک آواره جنگی محسوب می شود. دانش آموزان افغان حق تحصیل در پیش دانشگاه ها و دانشگاه ها را نداردند.
وضعیت اجتماعی مهاجرین
افغانهای مهاجر بتدریج با یکدیگر پیوند خویشاوندی بستند، تعدادی نیز با دختران ایرانی ازدواج کردند و در مواردی نیز دختران افغان با مردان ایران پیوند زناشویی بستند.در این مدت، مهاجران افغان تجربههای زیادی را بدست آوردند و در مقابل، تجربه هاو نوع نگرشهای جدیدی را نسبت به جامعه افغانستان، به کشور میزبان انتقال دادند.ایران خانه دوم تعداد زیادی از مهاجرین شد، برخی از آنها زمین و املاک شخصی را خریداری کردند و برخی حتی دیگر حاضر به بازگشت به افغانستان نبودند. تعدادی از مهاجرین در جنگ ایران و عراق شرکت کردند، سهم مهاجران در نو سازی و بازسازی ایران گسترده بود، تا جای که محمد کاظم کاظمی در شعر معروف بازگشت نوشت " به سنگ سنگ بناها نشان دست من است. عدهای هم دست به خلافکاری از جمله قاچاق مواد مخدر زدند. هرگونه عملکرد منفی افغانها بشدت در ایران منتشرمیشد و چهره منفی را از افغانها در این کشور ترسیم میکرد.هر چند حضور کارگران و مهاجرین افغان در ایران، همواره موجب نارضایتی کارگران ایرانی بود و بارها آنها خواهان برخورد جدی دولت با معضل بیکاری شدند، اما دولت و شرکتهای خصوصی در ایران از حضور مهاجرین افغان نهایت استفاده اقتصاد را بردند تا آنجایی که یک سال پیش که یکی از روزنامههای ایران با اعتراف به این واقعیت تحت عنوان «سازندگان ایران، اما بی نام و نشان »این موضوع را مورد ارزیابی قرار داد.در این مدت کمتر سنگبری، دامداری، جاروکشی خیابانها و... را میتوان دید که کارگران ایرانی در آنها حضور داشته باشندسازمان ملل متحد از ابتدای مهاجرت افغانها به ایران تا اکنون به جمهوری اسلامی، جهت پذیرایی از سه میلیون مهاجر، میلیونها دلارکمک نمودهاست.اما رسانهها و مقامات جمهوری اسلامی هیچگاه از این کمکها یادنکرده ومیزان سالانه آن را مشخص نکردهاند...این در حالی است که یک دهم از این کمکها هم به مهاجرین نرسیده و یا صرف اشتغال زایی دولت میزبان شدهاست. مثلاً تمامی مهاجرین با دسترنج خود، امرار معاش نموده و از منازل رهنی، اجارهای و اتاقهای کارگری استفاده میکنند. یکی از معدود مواردی که دولت ایران در برابر مهاجرین و گرفتن کمکهای سازمان ملل ارایه میکند آموزش فرزندان مهاجران در مدارس دولتی تا مقطع دبیرستان وتعداد اندکی هم در دانشگاهها است که این هم در سالهای اخیرعمدتاً، پولی شدهاست.
محرومیت از تحصیل افغانها در ایران
بسیاری از کودکان افغان از تحصیل کردن بازمیمانند چون مدارس ایران در ثبتنام از اتباع خارجی سختگیر هستند و نیز افغانها -به مانند ایرانیان- نمیتوانند از مزایای تحصیل رایگان استفاده کنند و برای تحصیل در مدارس دولتی هم باید شهریه بپرادزند که پرداخت آن از توان بسیاری از آنها خارج است. دولت ایران سیاست مشخصی را در طول زمان در اینباره نداشتهاست و گاهی اجازه تحصیل به فرزندان افغان داده شدهاست و گاهی نیز عکس آن. از طرفی مدارس خودگردان افغان نیز وجود دارد که کیفیت آموزشی و پرورشی مناسبی ندارند و گاهی جلوی فعالیت آنها گرفته میشود. گفته شدهاست در سال تحصیلی ۹۰-۱۳۸۹، ۴۰۰ هزار کودک افغانی در ایران ازتحصیل بازماندهاند.البته دولت ایران اخیراً اعلام کرده است همهٔ مهاجران افغان (حتی کسانی که غیر قانونی به ایران آمدهاند) حق تحصیل دارند و شرایط و امکانات برای تحصیل کودکان افغان مهیاست امااین گفته هاعملاوجودندارد.
خروج و اخراج
محرومیت از تحصیل افغانها در ایران
بسیاری از کودکان افغان از تحصیل کردن بازمیمانند چون مدارس ایران در ثبتنام از اتباع خارجی سختگیر هستند و نیز افغانها -به مانند ایرانیان- نمیتوانند از مزایای تحصیل رایگان استفاده کنند و برای تحصیل در مدارس دولتی هم باید شهریه بپرادزند که پرداخت آن از توان بسیاری از آنها خارج است. دولت ایران سیاست مشخصی را در طول زمان در اینباره نداشتهاست و گاهی اجازه تحصیل به فرزندان افغان داده شدهاست و گاهی نیز عکس آن. از طرفی مدارس خودگردان افغان نیز وجود دارد که کیفیت آموزشی و پرورشی مناسبی ندارند و گاهی جلوی فعالیت آنها گرفته میشود. گفته شدهاست در سال تحصیلی ۹۰-۱۳۸۹، ۴۰۰ هزار کودک افغانی در ایران ازتحصیل بازماندهاند.البته دولت ایران اخیراً اعلام کرده است همهٔ مهاجران افغان (حتی کسانی که غیر قانونی به ایران آمدهاند) حق تحصیل دارند و شرایط و امکانات برای تحصیل کودکان افغان مهیاست امااین گفته هاعملاوجودندارد.
خروج و اخراج
مهاجران افغان هنگام اخراج در اردوگاه با پیروزی مجاهدین در افغانستان بسیاری از مهاجران افغان گروه گروه و دسته دسته ایران را ترک و به کشورشان برگشتند،برگشت مهاجرین روز بروز شدت پیدا میکرد تا اینکه جنگهای خونین داخلی و سپس جنگ با طالبان در این کشور آغاز شد و برگشت مهاجران با کندی مواجه شد. با رویکار آمدن رژیم طالبان تعدادی از فعالان سیاسی بویژه سیاسیون وابسته به مجاهدین و حکومتهای قبل از جمله اعضای احزاب خلق و پرچم افغانستان را مجددا ترک و به ایران پناه گزین شدند، تعداد زیادی از مردم عادی نیز دوباره به سوی ایران هجرت کردند.پس از شکست طالبان موج گسترده تری از بازگشت مهاجران براه افتاد سازمان ملل متحد طی قردادی با حکومت ایران بازگشت مهاجران را تمویل نمود و تمام مخارج بازگشت آنان را پرداخت میکرد و مقداری پول نقد نیز برای هر خانواده در نظر گرفته بود.اما تعدادی از مهاجران به ماندنشان در ایران تأکید کردند. دولت ایران برنامههای وسیعی برای اخراج این مهاجران آغاز کرد. گرفتاری اتباع افغان در شهرهای بزرگ شدت یافت، اردوگاههای مهاجران یکی پی دیگری ایجاد شد . تقریبا اوج سختگیری دولت ایران در زمان حاکمیت محمود احمدی نژاد آغاز شد. دولت ایران اعلان کرد مصمم است تا یک ملیون مهاجر غیر قانونی افغان را اخراج کند. وزیر کشور وقت ایران گفت برنامههای خروج داوطلبانه و اجباری افغانها از سوی ایران موفقیت آمیز نبوده و خروج اتباع غیر مجاز افغان از تکالیف قانونی وزارت کشور است و در این زمینه جدی تر اقدام خواهد شد.. مدیر کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور ایران هم اعلان کرد اگر افغانها در پایان مهلت قانونی در طرح بازگشت شرکت نکنند، در استانهایی که اجازه اقامت و زندگی ندارند، در اردوگاهها زندگی کنند.. دولت ایارن اعلان کرد در میان دو ملیون مهاجری که همینک در ایران هستند تنها ۹۰۰ هزار نفر قانونی زندگی میکنند و متباقی باید اخراج شوند.. کنترل مرزهای تا حدی شدت یافت که چندین تبعه افغان که میخواستند بصورت قاچاق ایران شوند توسط پلیس کشته شدند. سپس با جدی تر شدن طرح اخراج مهاجران ایران همه یک و نیم ملیون مهاجر غیر قانونی افغان را به زندان تهدید کرد..
مقامات وزارت داخله (کشور) ایران هشدار دادهاند که آن دسته از مهاجران افغان که دارای مدرک قانونی نیستند، در صورت ادامه "اقامت غیر قانونی"، دستگیر و تا پنج سال زندانی خواهند شد. دولت افغانستان مجددا واکنش نشان داد و سخنگوی وزارت خارجه افغانستان از ایران خواست دست کم تا پایان زمستان، به پناهجویان افغان فرصت بدهد و در فصل سرما، به آنها فشار نیاورد. سپس گزارشهایی نیز از برخورد خشونت آمیز پلیس ایران با پناهجویان بازداشتی، و حتی کشته شدن آنها در اثر برخورد پلیس دولت ایران منتشر شد.. اخراج گسترده پناهجویان افغان از ایران، بحران سیاسی گستردهای در افغانستان ایجاد کرد و به استیضاح وزیران خارجه و مهاجران آن کشور انجامید..کنترل مرزها شدت یافت، دستگیری اتباع غیر مجاز افغان شدت یافت و هزاران نفر حتی در هوای سرد و زمستان سخت ۱۳۸۶ در زیر برف ادامه یافت تا اینکه دولت افغانستان شدیدا به موج گسترده اخراج مهاجران واکنش نشان داد و وزارت خارجه افغانستان طی بیانیهای اعلان کرد که ممکن است این اخراج گسترده بر تیره گی روابط دو کشور تاثیر گذار شود .
اعتراضات گسترده
مقامات وزارت داخله (کشور) ایران هشدار دادهاند که آن دسته از مهاجران افغان که دارای مدرک قانونی نیستند، در صورت ادامه "اقامت غیر قانونی"، دستگیر و تا پنج سال زندانی خواهند شد. دولت افغانستان مجددا واکنش نشان داد و سخنگوی وزارت خارجه افغانستان از ایران خواست دست کم تا پایان زمستان، به پناهجویان افغان فرصت بدهد و در فصل سرما، به آنها فشار نیاورد. سپس گزارشهایی نیز از برخورد خشونت آمیز پلیس ایران با پناهجویان بازداشتی، و حتی کشته شدن آنها در اثر برخورد پلیس دولت ایران منتشر شد.. اخراج گسترده پناهجویان افغان از ایران، بحران سیاسی گستردهای در افغانستان ایجاد کرد و به استیضاح وزیران خارجه و مهاجران آن کشور انجامید..کنترل مرزها شدت یافت، دستگیری اتباع غیر مجاز افغان شدت یافت و هزاران نفر حتی در هوای سرد و زمستان سخت ۱۳۸۶ در زیر برف ادامه یافت تا اینکه دولت افغانستان شدیدا به موج گسترده اخراج مهاجران واکنش نشان داد و وزارت خارجه افغانستان طی بیانیهای اعلان کرد که ممکن است این اخراج گسترده بر تیره گی روابط دو کشور تاثیر گذار شود .
اعتراضات گسترده
اخراج دسته دسته مهاجران افغان از ایران تظاهرات مردم افغانستان در داخل افغانستان را در پی داشت.اخراج اجباری مهاجران افغان از ایران در داخل و خارج از ایران اعتراضات گستردهای را به همراه داشت، دولت افغانستان از احتمال تیره شدن روابطش با ایران سخن به میان آورد و صدها فعال سیاسی و مدنی در ایران نیز به اخراج گسترده مهاجران معترض شدند. در کابل پایتخت افغانستان دهها نفر در اعتراض به اخراج اجباری پناهجویان افغان از ایران، در برابر وزارت خارجه افغانستان و سفارت ایران در کابل اجتماع کردند..وزرات خارجه افغانستان از دولت ایران خواست تا که در برخورد با پناهجویان افغان از حوصله مندی بیشتری کار گیرد. با تشدید اعتراضات دولت ایران اعلان کرد که طرح اخراج پناهجویان را بطور موقت متوقف کردهاست. اما حکومت افغانستان خواهان توقف دراز مدت این طرح شد.
اخراج افغانها از ایران
اخراج افغانها از ایران
از ابتدای انقلاب اسلامی در ایران تا سال ۱۳۸۰ که آمریکا به افغانستان حمله کرد و دولت کرزی بر سر کار آمد و طالبان شکست خورد، دولت ایران موضعی انفعالی در برابر مهاجران غیرمجاز افغانستانی داشت و کاری به این دسته از مهاجران نداشت اما پس از روی کنار رفتن طالبان تصمیم به اخراج افغانهای غیرمجاز در ایران گرفت که اوج این موضوع به سال ۱۳۸۵ بازمیگردد که موجب اعتراضهایی در ایران و جهان شد و بعدها از شدت آن کاسته شد.در سال ۱۳۹۰ هم روزانه صدها افغان که به صورت غیر مجاز وارد ایران شدند از این کشور اخراج میشوند
خروج از ایران به دلیل هدمندی یارانهها
هدفمندسازی یارانهها در ایران در آذر ۱۳۸۹ اجرا شد و طی مرحلهٔ نخست آن بخشی از یارانهٔ سوخت، نان، آب، برق و برخی موارد دیگر حذف شد و پول آن به صورت نقدی به حساب خانوارهای ایرانی واریز شد که البته برای این موضوع، پولی به افغانها داده نمیشود. در پی این موضوع چند صد هزار افغان، ایران را به سوی افغانستان یا ترکیه و کشورهای اروپایی ترک کردهاند
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر